Antykoncepcja awaryjna, potocznie nazywana tabletką „dzień po”, to metoda zapobiegania ciąży stosowana po niezabezpieczonym stosunku. Poniżej znajdują się kluczowe informacje na jej temat.

• Rodzaje tabletek: W Polsce dostępne są dwa główne preparaty na receptę: EllaOne (octan uliprystalu) i Escapelle (lewonorgestrel).
• Czas działania: EllaOne można przyjąć do 120 godzin (5 dni) po stosunku, a Escapelle do 72 godzin (3 dni).
• Mechanizm działania: Tabletki działają głównie przez opóźnienie lub zablokowanie owulacji. Nie przerywają istniejącej ciąży.
• Skuteczność: Najwyższą skuteczność osiąga się, przyjmując tabletkę jak najszybciej po stosunku. Z czasem jej efektywność maleje.
• Dostępność: Antykoncepcja awaryjna w Polsce jest dostępna wyłącznie na podstawie recepty lekarskiej.
• Skutki uboczne: Najczęstsze to bóle głowy, nudności, bóle brzucha i nieregularne krwawienia. Zwykle są łagodne i krótkotrwałe.

Czym jest tabletka „dzień po” i jak działa?

Tabletka „dzień po” to potoczna nazwa antykoncepcji awaryjnej, czyli leku hormonalnego stosowanego w celu zapobiegania ciąży po odbyciu stosunku płciowego bez zabezpieczenia lub gdy zastosowana metoda antykoncepcji zawiodła. Jej głównym mechanizmem działania jest opóźnienie lub całkowite zablokowanie owulacji, czyli uwolnienia komórki jajowej z jajnika. Dzięki temu plemniki nie mają możliwości jej zapłodnienia.

Jeśli do owulacji już doszło, niektóre preparaty mogą dodatkowo zagęszczać śluz szyjkowy, co utrudnia plemnikom dotarcie do komórki jajowej. 

Ważne: Tabletka „dzień po” nie jest środkiem wczesnoporonnym – nie przerywa już istniejącej ciąży i nie działa, jeśli doszło do zagnieżdżenia zarodka w macicy. Jest to metoda stosowana wyłącznie w sytuacjach nagłych i nie powinna zastępować regularnej antykoncepcji.

Rodzaje i skuteczność tabletek „dzień po” dostępnych w Polsce

W polskich aptekach na receptę dostępne są dwa podstawowe rodzaje tabletek antykoncepcji awaryjnej, które różnią się substancją czynną, czasem działania i skutecznością. Wybór odpowiedniego preparatu zależy głównie od czasu, jaki upłynął od niezabezpieczonego stosunku.

Poniższa tabela przedstawia porównanie najczęściej stosowanych leków:

Decyzję o wyborze konkretnego leku zawsze podejmuje lekarz, biorąc pod uwagę indywidualną sytuację pacjentki, jej stan zdrowia oraz czas, jaki minął od stosunku. Skuteczność obu preparatów jest najwyższa, gdy zostaną przyjęte jak najszybciej.

Tabletka „dzień po” – możliwe skutki uboczne

Antykoncepcja awaryjna jest uznawana za bezpieczną dla większości kobiet, jednak jak każdy lek, może powodować działania niepożądane. Zazwyczaj mają one charakter łagodny i ustępują samoistnie w ciągu kilku dni. Do najczęściej zgłaszanych skutków ubocznych należą:

• Bardzo częste i częste: bóle głowy, zawroty głowy, nudności, bóle brzucha, wymioty, zmęczenie, bolesność piersi.
• Zaburzenia cyklu: nieregularne krwawienie lub plamienie międzymiesiączkowe, opóźnienie lub przyspieszenie kolejnej miesiączki.
• Inne: zmiany nastroju, biegunka, bóle mięśni.

Jeśli wymioty wystąpią w ciągu 3 godzin od przyjęcia tabletki, należy skontaktować się z lekarzem lub farmaceutą, ponieważ mogło to wpłynąć na wchłonięcie leku i może być konieczne przyjęcie kolejnej dawki. W przypadku wystąpienia silnych bólów brzucha lub innych niepokojących objawów, zalecana jest pilna konsultacja medyczna.

Przeciwwskazania do stosowania antykoncepcji awaryjnej

Stosowanie tabletki „dzień po” nie jest wskazane w każdej sytuacji, a niektóre stany zdrowotne mogą stanowić przeciwwskazanie. Lekarz ocenia bezpieczeństwo jej użycia podczas konsultacji. Główne przeciwwskazania to:

• Potwierdzona lub podejrzewana ciąża – tabletka nie jest skuteczna i nie należy jej stosować.
• Nadwrażliwość na substancję czynną (octan uliprystalu, lewonorgestrel) lub którykolwiek ze składników pomocniczych leku.
• Ciężkie zaburzenia czynności wątroby.
• Choroby nerek i zaburzenia krzepnięcia krwi mogą wymagać szczególnej ostrożności.
• Przyjmowanie niektórych leków, które mogą osłabiać działanie antykoncepcji awaryjnej, np. leków przeciwpadaczkowych, niektórych antybiotyków czy preparatów z dziurawcem zwyczajnym.

Przed przepisaniem leku lekarz przeprowadza szczegółowy wywiad medyczny, aby wykluczyć ewentualne ryzyko i zapewnić pacjentce bezpieczeństwo.

Jak uzyskać receptę na tabletkę „dzień po”?

W Polsce tabletka „dzień po” (zarówno EllaOne, jak i Escapelle) jest dostępna wyłącznie na receptę. Może ją wystawić lekarz dowolnej specjalizacji, w tym lekarz rodzinny, ginekolog czy internista, po przeprowadzeniu konsultacji z pacjentką. W sytuacjach nagłych możliwe jest skorzystanie z usług telemedycznych.

Proces uzyskania e-recepty online jest prosty i szybki. Na platformie HomeDoctor przebiega w następujących krokach:

• Rejestracja i wypełnienie formularza: Pacjentka zakłada konto na platformie medycznej i wypełnia szczegółowy formularz wywiadu medycznego, podając informacje o swoim stanie zdrowia, przyjmowanych lekach i okolicznościach zdarzenia.
• Konsultacja z lekarzem: Lekarz analizuje wypełniony formularz, a w razie potrzeby kontaktuje się z pacjentką w celu zadania dodatkowych pytań.
• Weryfikacja i decyzja: Na podstawie zebranych informacji lekarz ocenia, czy istnieją wskazania do zastosowania antykoncepcji awaryjnej i czy nie ma przeciwwskazań.
• Wystawienie e-recepty: Jeśli lekarz podejmie pozytywną decyzję, wystawia e-receptę. Pacjentka otrzymuje kod SMS-em lub e-mailem.
• Realizacja w aptece: Z otrzymanym kodem e-recepty oraz numerem PESEL można wykupić lek w dowolnej aptece.

Ważne: Lekarz ma prawo odmówić wystawienia recepty, jeśli stwierdzi brak wskazań medycznych lub uzna, że zastosowanie leku mogłoby być niebezpieczne dla zdrowia pacjentki. Usługa konsultacji online na platformach takich jak homedoctor.pl nie gwarantuje automatycznego otrzymania recepty.

Najczęściej zadawane pytania

Poniżej znajdują się odpowiedzi na najczęstsze pytania dotyczące stosowania antykoncepcji awaryjnej.

Zastrzeżenie

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Dawkowanie i sposób leczenia lekarz ustala indywidualnie, na podstawie stanu klinicznego pacjenta. W razie wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.