„Jeszcze jeden zakład i się odegram” – to zdanie zna każda osoba uzależniona od hazardu. Gry hazardowe są dziś dostępne jak nigdy dotąd: zakłady bukmacherskie w telefonie, kasyna online, zdrapki, automaty. Dla większości ludzi to okazjonalna rozrywka. U części jednak granie wymyka się spod kontroli i niszczy finanse, relacje i zdrowie. Hazard patologiczny, nazywany w klasyfikacji ICD-11 zaburzeniem związanym z uprawianiem hazardu, to uzależnienie, które dotyczy około 1–2% dorosłych, a znacznie więcej osób gra w sposób ryzykowny.
Czym jest uzależnienie od hazardu?
To uzależnienie behawioralne, czyli dotyczące czynności, a nie substancji. Mechanizmy w mózgu są jednak bardzo podobne jak w uzależnieniu od alkoholu czy narkotyków – dotyczą układu nagrody. Nieprzewidywalność wygranej silnie aktywuje ten układ, co sprawia, że gry hazardowe są wyjątkowo „wciągające”.
O zaburzeniu mówimy, gdy przez dłuższy czas występują:
- utrata kontroli nad graniem – nad częstotliwością, czasem, ilością pieniędzy,
- rosnący priorytet grania – hazard staje się ważniejszy niż praca, rodzina, zainteresowania,
- kontynuowanie grania mimo negatywnych konsekwencji.
Objawy uzależnienia od hazardu
- ciągłe myślenie o graniu, planowanie kolejnych zakładów,
- potrzeba stawiania coraz wyższych stawek, by poczuć emocje,
- niepokój i drażliwość przy próbach ograniczenia gry,
- granie, by uciec od problemów i złego nastroju,
- „odgrywanie się” – wracanie do gry, by odzyskać przegrane pieniądze,
- okłamywanie bliskich co do skali grania,
- pożyczanie pieniędzy, zaciąganie kredytów i chwilówek, sprzedawanie rzeczy,
- zaniedbywanie obowiązków, konflikty w rodzinie,
- czasem – zachowania niezgodne z prawem w celu zdobycia pieniędzy na grę.
Skutki hazardu patologicznego
Hazard patologiczny prowadzi do poważnych konsekwencji: zadłużenia, utraty oszczędności i majątku, rozpadu związków, utraty pracy. Często towarzyszą mu depresja, zaburzenia lękowe, nadużywanie alkoholu i innych substancji. Osoby uzależnione od hazardu mają też wyraźnie podwyższone ryzyko myśli i prób samobójczych – szczególnie w sytuacji dużych długów.
Kto jest narażony na uzależnienie od hazardu?
Ryzyko zwiększają: wczesny kontakt z grami hazardowymi, młody wiek, płeć męska, uzależnienia w rodzinie, impulsywność, ADHD, depresja i zaburzenia lękowe, nadużywanie alkoholu, samotność i stres. Szczególne zagrożenie stanowią gry dostępne online – przez całą dobę, w telefonie, bez kontaktu z gotówką. Coraz częściej zwraca się też uwagę na mechanizmy przypominające hazard w grach komputerowych (np. „skrzynki z nagrodami”).
Leczenie uzależnienia od hazardu
Hazard patologiczny można skutecznie leczyć.
Psychoterapia uzależnień jest podstawą leczenia. Terapia poznawczo-behawioralna pomaga rozpoznać i zmienić błędne przekonania związane z grą (np. złudzenie kontroli, przekonanie, że „teraz musi wypaść wygrana”), radzić sobie z głodem gry i sytuacjami wysokiego ryzyka oraz zapobiegać nawrotom. Pomocny jest też dialog motywujący. W Polsce leczenie uzależnień behawioralnych jest dostępne w poradniach leczenia uzależnień w ramach NFZ.
Leki – nie ma leku zarejestrowanego specjalnie do leczenia hazardu, ale lekarz może zastosować leczenie współistniejącej depresji, lęku czy ADHD. W niektórych przypadkach rozważa się leki zmniejszające głód, np. naltrekson.
Grupy samopomocowe – np. Anonimowi Hazardziści – oferują wsparcie osób z podobnymi doświadczeniami.
Działania praktyczne:
- samowykluczenie z serwisów hazardowych i blokowanie stron,
- ograniczenie dostępu do pieniędzy – np. przekazanie zarządzania finansami zaufanej osobie na pewien czas,
- plan spłaty długów, najlepiej z pomocą doradcy.
Jak pomóc osobie uzależnionej od hazardu?
Rodzina osoby uzależnionej od hazardu często przeżywa ogromny stres, poczucie zdrady i problemy finansowe. Warto:
- rozmawiać spokojnie, opierając się na faktach, bez oskarżeń,
- nie spłacać długów za osobę grającą – to zwykle podtrzymuje problem,
- chronić wspólne finanse – np. rozdzielić konta,
- zachęcać do leczenia,
- zadbać o siebie – wsparcie dla rodzin oferują poradnie i grupy dla bliskich.
Kiedy szukać pomocy?
Jeśli grasz coraz częściej, za coraz większe kwoty, ukrywasz to przed bliskimi i próbujesz „odegrać” straty – to sygnał, że warto porozmawiać ze specjalistą. Jeśli w związku z długami lub przegranymi pojawiają się myśli samobójcze, skorzystaj z pomocy pod numerem 800 70 2222 (całodobowo) lub 116 123, a w nagłym zagrożeniu – 112.
Podsumowanie
Hazard patologiczny to uzależnienie, a nie brak silnej woli. Łatwy dostęp do gier online sprawia, że problem narasta. Dobra wiadomość jest taka, że leczenie jest skuteczne – a pierwszy krok, czyli przyznanie, że gra wymknęła się spod kontroli, otwiera drogę do odzyskania finansów, relacji i spokoju.
Uzależnienie od hazardu – najczęstsze pytania (FAQ)
Jak rozpoznać uzależnienie od hazardu?
Sygnałami uzależnienia od hazardu są: utrata kontroli nad graniem, stawianie coraz wyższych stawek, „odgrywanie się”, okłamywanie bliskich, pożyczanie pieniędzy na grę, niepokój przy próbach ograniczenia gry oraz granie mimo narastających długów i konfliktów.
Czy hazard to uzależnienie?
Tak. Hazard patologiczny jest uzależnieniem behawioralnym – mechanizmy w mózgu są podobne jak w uzależnieniu od alkoholu czy narkotyków i dotyczą układu nagrody. Nie jest to kwestia braku silnej woli.
Gdzie leczyć uzależnienie od hazardu?
Leczenie uzależnienia od hazardu prowadzą poradnie leczenia uzależnień, także w ramach NFZ. Podstawą jest psychoterapia uzależnień, wspierana grupami samopomocowymi. Lekarz psychiatra leczy też współistniejącą depresję, lęk czy ADHD.
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.
